Stoïcijnen en boeddhisten; zoek de verschillen

De vele overeenkomsten tussen het boeddhisme en het stoïcisme vinden we enorm boeiend. De wegen naar wijsheid die zowel in het Oosten als in het Westen voorkomen, bijvoorbeeld verlangen ombuigen, flexibel meegaan met de loop van het leven en de bevrijding van het ‘ik’ kunnen een antwoord geven op het huidige pessimisme, de huidige angsten.

Het belangrijkste uitgangspunt van het stoïcisme in hun leer is dat de wereld één is. Het is een groot levend organisme dat aan dezelfde natuurwetten onderworpen is en dezelfde samenhang vertoont.

‘Leven in het nu’ is een van de belangrijkste voorschriften van de stoïcijnse praktijk, die leert om niet in het verleden te vluchten, niet uit te wijken naar de toekomst. Om elke angst en elke hoop te verdrijven. Om ons te concentreren op het moment, waarin alles te verdragen en te veranderen is, en ons niet te laten meesleuren door verdriet, angst, woede en verlangen.

De stoïcijnen bepleiten een dagelijks gewetensonderzoek, om van dag tot dag de vorderingen bij te houden, en ook meditatie. Die laatste is voornamelijk bedoeld om de leer te ‘overdenken’ om niet plotseling verrast te worden als dingen tegenzitten.

Boeddhisme

In India ontstond enkele eeuwen voor de opkomst van het stoïcisme een andere wijsheid met bijna dezelfde gedachtegang: het boeddhisme. De grondlegger was Siddhartha Gautama Boeddha. Volgens Boeddha is het leven dhukka. Dhukka komt van ‘dorst’, in de zin van ‘dorsten naar’, ‘gehecht zijn aan’. Zijn inzicht zegt dat er veel lijden is. Geboorte is lijden, ouderdom is lijden, de dood is lijden, verenigd zijn met iets waarvan je niet houdt is lijden, gescheiden zijn van iets waarvan je houdt is lijden, niet weten wat je wilt is lijden.

Kortom: het lijden is overal aanwezig. Wanneer we het principe van niet-tevredenheid erkennen, aanvaarden we dat we de wereld niet kunnen aanpassen aan onze verlangens.

Volgens Boeddha ketenen verlangen, dorst, hebzucht en gehechtheid de mens vast aan samsara, de ononderbroken kringloop van geboorte en wedergeboorte. Maar genezing is mogelijk: om deze dorst volledig te lessen, heeft de mens de mogelijkheid om af te zien van de tirannie van het verlangen.

Het Achtvoudige Pad leidt tot opheffing van het lijden. De acht componenten van het pad zijn het juiste begrip, de juiste gedachte, het juiste woord, de juiste handeling, het juiste middel van bestaan, de juiste inspanning, de juiste aandacht en de juiste concentratie.
Net als bij de stoïcijnen zou het wel heel simpel zijn om te beweren dat het boeddhisme eist elk verlangen af te zweren. Het verlangen dat afhankelijkheid veroorzaakt moet teniet gedaan worden, terwijl het nobele verlangen tot verbetering en tot vergroting van mededogen, evenals het streven naar het goede aangemoedigd moet8846793_orig worden.

Verwantschap

Er is dus een sterke verwantschap tussen boeddhisme en stoïcisme. Beide kunnen we ze beschouwen als het beste tegengif tegen het zelfingenomen individualisme van onze tijd, want ze roepen de mens op tot vrijheid en autonomie, tot beheersing en onthechting, en zeker niet tot bevrediging van al zijn verlangens.

Wat spreekt jou aan en waarom? Onlangs spraken we Ryan Holiday, auteur van “The Obstacle is the way”. Hij kwam met de volgende redenering: het Boeddhisme kent veel van dezelfde waarden als het stoïcisme maar is sterk geworteld in het Oosterse denken en (niet) doen. Het stoïcisme is meer georiënteerd op het Westen en is actiegericht. Daarmee sluit het beter aan om de wereld waarin wij hier leven. Als stoïcijnse beoefenaars hebben we geen oordeel over een individueel standpunt; het idee van Ryan kunnen we echter wel goed plaatsen.

 

 

 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *